AHOLI PUNKTI YERLARIDAN FOYDALANISH HOLATINI UI (URBANIZATSIYA INDEKSI) YORDAMIDA BAHOLASH
Keywords:
aholi punkti, yer resurslari, urbanizatsiya indeksi, yer qoplamasi, masofadan zondlash, geografik axborot tizimlari, kadastr, hududiy rejalashtirish, qurilish zichligi, yer monitoringi.Abstract
Mazkur maqolada aholi punktlari yerlaridan foydalanish holatini urbanizatsiya indeksi (UI) yordamida baholashning ilmiy-uslubiy asoslari ko‘rib chiqiladi. Aholi punktlari hududlarida qurilish zichligi, yer qoplamining o‘zgarishi, aholi joylashuvi, infratuzilma obyektlarining rivojlanishi hamda bo‘sh va foydalanilmayotgan yer maydonlarini kompleks tahlil qilish masalalariga alohida e‘tibor qaratiladi. Urbanizatsiya indeksini geografik axborot tizimlari (GAT), masofadan zondlash materiallari va kadastr ma‘lumotlari bilan integratsiyalash orqali hisoblash yondashuvi taklif etiladi. Shuningdek, mazkur indeksdan hududiy rejalashtirish, yer resurslaridan oqilona foydalanish, aholi punktlari chegaralarini aniqlashtirish va yer maydonlaridan foydalanish samaradorligini monitoring qilishda foydalanish imkoniyatlari yoritiladi.
References
1. Balk D., Leyk S., Montgomery M.R., Engin H. Global Harmonization of Urbanization Measures: Proceed with Care. Remote Sensing. 2021;13(24):4973.
2. Center for International Earth Science Information Network (CIESIN), Columbia University. Gridded Population of the World, Version 4 (GPWv4): Population Count, Revision 11. Palisades, NY: NASA Socioeconomic Data and Applications Center (SEDAC), 2018. DOI: 10.7927/H4JW8BX5.
3. Dijkstra L., et al. Applying the Degree of Urbanisation to the globe: A new harmonised definition reveals a different picture of global urbanisation. Journal of Urban Economics. 2021;125:103312.
4. Dijkstra L., Jacobs-Crisioni C. Developing a definition of Functional Rural Areas in the EU. JRC Working Papers on Territorial Modelling and Analysis, No. 11/2023 (JRC135599). Ispra: European Commission, Joint Research Centre, 2023.
5. European Commission, Joint Research Centre, et al. GHSL WUP Projections Data Package 2025. Luxembourg: Publications Office of the European Union, 2025.
6. European Commission, Statistical Office of the European Union. Applying the Degree of Urbanisation: A Methodological Manual to Define Cities, Towns and Rural Areas for International Comparisons. 2021 Edition. Luxembourg: Publications Office of the European Union, 2021.
7. Jacobs-Crisioni C., Schiavina M., Krasnodebska K., et al. Introducing the CRISP model to downscale future population projections. JRC143916. Luxembourg: Publications Office of the European Union, 2025.