TOKSOPLAZMOZ: PATOGENEZ, SABABLARI, BELGILARI VA OLDINI OLISH CHORALARI
Keywords:
Toksoplazmoz, Toxoplasma gondii, parazit, immunitet, profilaktika, infeksiya, tashxis, gigiyenaAbstract
Toksoplazmoz Toxoplasma gondii paraziti sababli yuzaga keladigan keng tarqalgan parazitar infeksiya bo‘lib, u odamlarda va hayvonlarda turli klinik ko‘rinishlarda namoyon bo‘lishi mumkin. Tadqiqot maqsadi — toksoplazmozning yuqish yo‘llari, patogenez mexanizmlari, klinik belgilari hamda diagnostika va epidemiologik xususiyatlarini tahlil qilishdan iborat. Materiallar va metodlar: ilmiy adabiyotlar tahlil qilindi, parazitning hujayraga kirish mexanizmlari, immun javob xususiyatlari hamda konjenital toksoplazmoz rivojlanish omillari umumlashtirildi. Natijalar: infeksiya asosan mushuk najasi bilan ifloslangan muhit, yetarlicha pishirilmagan go‘sht, yuvilmagan sabzavot va mevalar orqali yuqishi aniqlangan. Immuniteti zaif shaxslarda toksoplazmatik ensefalit, retinit va boshqa og‘ir asoratlar rivojlanishi mumkin. Homiladorlik davrida birlamchi infeksiya homilada gidrosefaliya, intrakranial kalsifikatsiya va xorioretinit kabi tug‘ma nuqsonlarga olib kelishi mumkin. Xulosa: toksoplazmoz global miqyosda keng tarqalgan infeksiya bo‘lib, uning erta diagnostikasi va profilaktikasi muhim ahamiyatga ega. Serologik va molekulyar diagnostika usullari kasallikni aniqlashda muhim rol o‘ynaydi, gigiyena qoidalariga rioya qilish va homilador ayollarni skrining qilish esa infeksiya tarqalishini kamaytirishga yordam beradi.
References
1. Robert-Gangneux F, Dardé ML. Epidemiology of and diagnostic strategies for toxoplasmosis. Clin Microbiol Rev. 2022;35(1):e00011-21.
2. Weiss LM, Kim K. Toxoplasma gondii: the model apicomplexan. 3rd ed. Amsterdam: Elsevier; 2022. 520 p.
3. Montoya JG, Liesenfeld O. Toxoplasmosis. Lancet. 2024;403(10425):685-702.
4. Butler NJ, et al. Ocular toxoplasmosis: pathogenesis and management. Ocul Immunol Inflamm. 2024;32(1):12-24.
5. Vidal JE, et al. Central nervous system toxoplasmosis in immunocompromised patients. Arq Neuropsiquiatr. 2023;81(4):315-326.
6. Luft BJ, Remington JS. Toxoplasmic encephalitis in AIDS. Clin Infect Dis. 2022;75(Suppl 2):S145-S153.
7. Pleyer U, et al. Global epidemiology of ocular toxoplasmosis. Ocul Surf. 2023;28:112-123
8. Torgerson PR, Mastroiacovo P. The global burden of congenital toxoplasmosis. Bull World Health Organ. 2023;101(5):312-321
9. O'zbekiston Sog'liqni saqlash vazirligi. 2024 yil parazitar kasalliklar statistik hisoboti. Toshkent; 2025
10. Dietrich U, et al. Neuroimaging of cerebral toxoplasmosis. Neuroradiology. 2024;66(2):189-201
