SINXRON TARJIMADA EKVIVALENTLIK MASALASI: INGLIZ, FRANSUZ, O'ZBEK TILLARI RASMIY DISKURSI MISOLIDA
Keywords:
sinxron tarjima, ekvivalentlik, rasmiy diskurs, lingvistik transformatsiya, dinamik ekvivalentlik, funksional ekvivalentlik, modulyatsiya, kompressiya, diplomatik nutq, ingliz-o‘zbek tarjimasi, fransuz-o‘zbek tarjimasi, pragmatik moslashuv, kognitiv yuk, kontekstual muqobilAbstract
Mazkur maqola sinxron tarjima jarayonida ekvivalentlik muammosini ingliz, fransuz va o‘zbek tillari rasmiy diskursi misolida tadqiq etadi. Sinxron tarjima — bu nutqni real vaqtda idrok etish, kognitiv qayta ishlash va maqsad tilida adekvat tarzda qayta yaratishni talab qiladigan murakkab lingvistik faoliyat. Rasmiy diskursda – xususan, diplomatik nutqlar, xalqaro forum chiqishlari va davlat darajasidagi muloqotlarda – ekvivalentlikni ta’minlash nafaqat leksik, balki pragmatik, semantik va madaniy jihatdan ham muhim ahamiyat kasb etadi. Maqolada ekvivalentlikning asosiy turlari – rasmiy, dinamik va funksional ekvivalentlik – nazariy jihatdan tahlil qilinib, ularning sinxron tarjima amaliyotidagi ko‘rinishlari aniq misollar orqali ko‘rsatiladi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, sinxron tarjimon so‘zma-so‘z tarjimadan voz kechib, modulyatsiya, kompressiya, generalizatsiya, kontekstual muqobil tanlash va neologizm yaratish kabi transformatsiya strategiyalaridan foydalanish orqali ekvivalentlikni ta’minlaydi. Ingliz, fransuz va o‘zbek tillari o‘rtasidagi tizimiy farqlar – agglyutinativ va analitik qurilish, so‘z tartibi, frazeologik me’yorlar – tarjimondan yuqori darajadagi lingvistik kompetensiya va tezkor strategik qaror qabul qilishni talab etadi.
References
1. Gile, D. (1995). Basic Concepts and Models for Interpreter and Translator Training. John Benjamins.
2. Nida, E. A. (1964). Toward a Science of Translating. Brill.
3. Pöchhacker, F. (2004). Introducing Interpreting Studies. Routledge.
4. Setton, R. (1999). Simultaneous Interpretation: A Cognitive-Pragmatic Analysis. John Benjamins.
5. Vinay, J. P., & Darbelnet, J. (1958). Comparative Stylistics of French and English. John Benjamins.
6. Baker, M. (1992). In Other Words: A Coursebook on Translation. Routledge.
7. Salomov, G. (1983). Tarjima nazariyasi asoslari. Toshkent: O‘qituvchi.
8. Komilov, N. (2012). Tarjimashunoslik asoslari. Toshkent: Akademnashr.
9. Rasulov, R. (2018). Ingliz-o‘zbek tarjimasida tizimiy asimmetriya. Toshkent.
