XALQARO BOZOR RISKLARI VA STRATEGIK MOSLASHUV: NOANIQLIK SHAROITIDA BOSHQARUV MODELI
Keywords:
xalqaro bozor risklari, strategik moslashuv, noaniqlik, risk appetite, ssenariy rejalashtirish, real opsionlar, COSO ERM, ISO 31000, supply chain resilienceAbstract
Maqolada xalqaro bozorlarda faoliyat yurituvchi korxonalar duch keladigan risklar (geosiyosiy va geoekonomik qarama-qarshiliklar, logistika uzilishlari, valyuta va foiz stavkalari tebranishi, tartibga solish va standartlar, texnologik hamda reputatsion risklar) hamda noaniqlik sharoitida strategik moslashuvni ta’minlaydigan boshqaruv modeli yoritiladi. Model ISO 31000 risklarni boshqarish jarayoni (aniqlash–tahlil–baholash–chora–monitoring) va COSO ERMning “strategiya va natija” bilan integratsiya tamoyillarini birlashtiradi. Noaniqlikning oshishi global risklar tarkibida geosiyosiy va iqtisodiy qarama-qarshiliklar kuchayishi bilan izohlanadi (WEF, 2025; WEF, 2026). Natijada korxonalar uchun “risk-based strategy” yondashuvi - risk ishtahasi (risk appetite)ni belgilash, ssenariy rejalashtirish, real opsionlar mantig‘i, supply chain diversifikatsiyasi va tezkor qarorlar mexanizmini yo‘lga qo‘yish orqali moslashuvchanlikni oshirish - amaliy ahamiyat kasb etadi.
References
1. World Economic Forum. (2025). The Global Risks Report 2025 (20th Edition).
2. World Economic Forum. (2026). The Global Risks Report 2026 (21st Edition).
3. ISO. (2018). ISO 31000: Risk management - Guidelines.
4. COSO. (2017). Enterprise Risk Management: Integrating with Strategy and Performance.
5. McKinsey & Company. (2025). How Strategy Champions win (Strategy under uncertainty; scenario selection guidance).
