MAHALLA DARAJASIDA KRIMINOGEN XARITALASH VA HOT-SPOT YONDASHUVI ASOSIDA PROFILAKTIKA REJALARINI SHAKLLANTIRISHNING HUQUQIY-TASHKILIY MASALALARI

Authors

  • Nusratullayev Shaxboz Jumanazar o‘g‘li Author

Keywords:

kriminogen xaritalash; hot spot; GIS; mahalla; vaqt–joy tahlili; manzilli profilaktika; resurslarni taqsimlash.

Abstract

Tezisda mahalla darajasida huquqbuzarliklar profilaktikasini hududiy toifalashdan aniq vaqt–joy konsentratsiyasiga asoslangan kriminogen xaritalash modeliga o‘tkazish masalasi tahlil qilinadi. Amaliyotda mahallalarni “qizil–sariq–yashil” toifalarga ajratish hududiy ustuvorlikni belgilashga xizmat qilsa-da, jinoyatning aynan qaysi ko‘cha, obyekt, manzil klasteri yoki vaqt oralig‘ida takrorlanayotganini ko‘rsatmaydi. Shu bois tezisda geokodlangan va vaqt belgisi qo‘yilgan ma’lumotlar asosida mikrohududiy “qaynoq nuqtalar”ni aniqlash, ularga mos profilaktika resurslarini qayta taqsimlash va natijani qayta o‘lchashga asoslangan “xaritalash → tahlil → manzilli chora → resurs → baholash → yangilash” sikli taklif etiladi. Hot-spot yondashuvi butun mahallani xavfli deb belgilash emas, kichik geografik birlikdagi takroriy hodisalarni aniqlash vositasi ekanligi asoslanadi. Shuningdek, shaxsga doir ma’lumotlarni himoya qilish, kirish huquqlarini cheklash, ma’lumot sifatini tekshirish va ko‘chirilgan jinoyatchilikni kuzatish bo‘yicha huquqiy kafolatlar yoritiladi.

References

1. O‘zbekiston Respublikasining 2014-yil 14-maydagi O‘RQ-371-son “Huquqbuzarliklar profilaktikasi to‘g‘risida”gi Qonuni (amaldagi tahrirda). LexUZ.

2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-yil 3-yanvardagi PQ-1-son “2025-yilda respublika mahallalarida xavfsiz muhitni yaratish va huquqbuzarliklarning barvaqt oldini olish tizimi samaradorligini yanada oshirish bo‘yicha chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi qarori. LexUZ.

3. Sherman L.W., Weisburd D. General Deterrent Effects of Police Patrol in Crime “Hot Spots”: A Randomized, Controlled Trial // Justice Quarterly. 1995. Vol. 12(4). P. 625–648. DOI: 10.1080/07418829500096221.

4. Braga A.A., Turchan B., Papachristos A.V., Hureau D.M. Hot Spots Policing of Small Geographic Areas Effects on Crime // Campbell Systematic Reviews. 2019. Vol. 15. e1046. DOI: 10.1002/cl2.1046.

5. Weisburd D. The Law of Crime Concentration and the Criminology of Place // Criminology. 2015. Vol. 53(2). P. 133–157. DOI: 10.1111/1745-9125.12070.

6. Eck J.E., Chainey S., Cameron J.G., Leitner M., Wilson R.E. Mapping Crime: Understanding Hot Spots. Washington, DC: National Institute of Justice, 2005.

7. United Nations Office on Drugs and Crime. Handbook on the Crime Prevention Guidelines: Making Them Work. New York: United Nations, 2010.

Downloads

Published

2026-10-30