TABIIY MONOPOLIYA SUBYEKTLARI TOVARLARINING NARXLARINI (TARIFLARINI) TARTIBGA SOLISHNING HUQUQIY ASOSLARI VA TAKOMILLASHTIRISH MASALALARI
Keywords:
tabiiy monopoliya, tarif, narx, davlat tomonidan tartibga solish, raqobat, iste’molchi, monopol mavqe, narx chegarasi, rag‘batlantiruvchi tartibga solish, tarif siyosati.Abstract
This thesis analyzes the legal and economic foundations of state regulation of prices (tariffs) for goods, works, and services provided by natural monopoly entities. It examines the necessity of state tariff regulation under conditions of limited competition mechanisms, as well as its main objectives and principles. The study explores the existing mechanisms for regulating the activities of natural monopoly entities in the Republic of Uzbekistan, the procedure for establishing regulated prices, and the key challenges arising in law enforcement practice. The article also analyzes foreign regulatory models based on cost recovery, rate-of-return regulation, price-cap regulation, and incentive regulation. Furthermore, it develops proposals for ensuring a comprehensive consideration of consumer interests, service quality, investment obligations, and the economic efficiency of natural monopoly entities when establishing tariffs.
References
1. OECD. Natural Monopoly and Entry. OECD Competition Policy Roundtable, natural monopoly and economies of scale masalalariga bag‘ishlangan material.
2. Joskow P.L. Regulation of Natural Monopoly // Handbook of Law and Economics. Vol. 2. 2007. P. 1227–1348.
3. OECD. Competition and Regulation in the Water Sector. OECD Journal of Competition Law and Policy. Tabiiy monopoliyalarda xarajatlar, tariflar va samaradorlikni tartibga solish masalalari.
4. O‘sha manba. OECD materialida cost-of-service regulation modelida xarajatlarni kamaytirishga rag‘batning zaifligi qayd etilgan.
5. O‘zbekiston Respublikasi Raqobatni rivojlantirish va iste’molchilar huquqlarini himoya qilish qo‘mitasi. Tabiiy monopoliyalarni tartibga solish bo‘limi.
6. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 29-dekabrdagi 722-son qarori “Narxlari davlat tomonidan tartibga solinishi lozim bo‘lgan tovarlar narxlarining (tariflarining) shakllanishi hamda qo‘llanilishini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”.
7. O‘sha manba. Narx (tarif) ishlab chiqarish va davriy xarajatlar, soliqlar va boshqa to‘lovlar bo‘yicha xarajatlar hamda sof foyda summasi asosida shakllantirilishi belgilangan.
8. O‘zbekiston Respublikasi Raqobatni rivojlantirish va iste’molchilar huquqlarini himoya qilish qo‘mitasi. “Tartibga solinadigan narx (tarif)lar va tovar (ish, xizmat)larni bahosini tahlil va nazorat qilish”.
9. O‘zbekiston Respublikasi Raqobatni rivojlantirish va iste’molchilar huquqlarini himoya qilish qo‘mitasi. “Narxlar va tariflarni nazorat qilish hamda tabiiy monopoliyalarni tartibga solish sohasida amalga oshirilgan ishlar”.
10. OECD. Competition and Regulation in the Water Sector. Cost-of-service regulation modeli va uning iqtisodiy samaradorlikka ta’siri.
11. OECD. Competition Law and Policy. Narx chegarasi (price-cap) va rate-of-return tartibga solish modellarining xususiyatlari.
12. Joskow P.L. Incentive Regulation in Theory and Practice: Electricity Distribution and Transmission Networks. University of Chicago Press, 2014.
13. OECD. Cost-of-service regulation sharoitida xarajatlarni qisqartirish uchun rag‘batning zaifligi haqidagi tahlil.