MEHNATNI MUHOFAZA QILISH SOHASIDAGI JINOYATLARNI KVALIFIKATSIYA QILISHDA XORIJIY YONDASHUVLAR VA ULARNING MILLIY QONUNCHILIK UCHUN AHAMIYATI
Keywords:
mehnatni muhofaza qilish, jinoiy javobgarlik, yuridik shaxslar javobgarligi, xorijiy tajriba, jinoyat kvalifikatsiyasi, korporativ qotillik, xavfsizlik qoidalari, jinoyat tarkibi, ijtimoiy himoya, O‘zbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksi, huquqiy islohotlarAbstract
mehnatni muhofaza qilish va ish joylarida texnika xavfsizligini ta’minlash masalalari bugungi kunda har qanday zamonaviy davlatning ijtimoiy-iqtisodiy va huquqiy siyosatida eng muhim, strategik hamda dolzarb yo‘nalishlardan biri hisoblanadi. Mazkur keng qamrovli ilmiy-tadqiqot hisoboti va konferensiya tezisi mehnatni muhofaza qilish qoidalarini buzish bilan bog‘liq jinoyatlarni jinoyat huquqi normalari asosida kvalifikatsiya qilishning o‘ziga xos murakkab xususiyatlarini teran ochib berishga qaratilgan. Tadqiqot doirasida ushbu sohadagi xorijiy davlatlar, xususan, Buyuk Britaniya, Amerika Qo‘shma Shtatlari (AQSh), Yevropa Ittifoqi mamlakatlari hamda Mustaqil Davlatlar Hamdo‘stligi (MDH) davlatlari qonunchiligi va huquqni qo‘llash amaliyoti chuqur qiyosiy-huquqiy tahlil qilingan. Tadqiqot davomida jinoyat huquqida yuridik shaxslarning jinoiy javobgarligi (korporativ qotillik doktrinasi), menejmentdagi jiddiy xatolar va ularning huquqiy oqibatlari uchun sanksiyalarni qat’iylashtirish kabi ilg‘or xalqaro institutlarning huquqiy tabiati va mohiyati ilmiy asosda tahlil qilingan. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, O‘zbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksining 257-moddasi (“Mehnatni muhofaza qilish qoidalarini buzish”) dispozitsiyasi va sanksiyalarini xorijiy ilg‘or yondashuvlar asosida takomillashtirish, mamlakatimiz huquq tizimiga yuridik shaxslarni jinoiy javobgarlikka tortish institutini joriy etish, shuningdek, huquqbuzarliklarni ma’muriy hamda jinoiy yurisdiksiyalar o‘rtasidagi chegaralarini aniq belgilash bo‘yicha ilmiy-nazariy jihatdan asoslangan taklif va amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.
References
1. DeMaglie, S. (2005). Models of corporate criminal liability in comparative law. Washington University Global Studies Law Review, 4(3), 547. https://openscholarship.wustl.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1213&context=law_globalstudies.
2. Health and Safety Executive (HSE). (2007). Corporate Manslaughter and Corporate Homicide Act 2007. https://shop.sja.org.uk/pages/the-corporate-manslaughter-act.
3. Impact Attorneys. (n.d.). Labor Code § 6425: Criminal penalty for willful OSHA violation causing death or injury. https://impactattorneys.com/labor-code-%C2%A7-6425-criminal-penalty-for-willful-osha-violation-causing-death-or-injury/.
4. Macrory, R. (2008). Legislating on occupational safety and health: A comparison of the British and American experience. Cambridge University Press. https://www.cambridge.org/core/services/aop-cambridge-core/content/view/6A09182DA9FD369330695EF62937310A/S0304413000010304a.pdf/legislating-on-occupational-safety-and-health-a-comparison-of-the-british-and-american-experience.pdf.
5. O‘zbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksi. (n.d.). Lex.uz - O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi. https://lex.uz/mact/-3031427.
6. O‘zbekiston Respublikasi Mehnat kodeksi. (2023). Davlat statistika qo‘mitasi ma’lumotlar bazasi. https://stat.uz/img/1-zbekiston-respublikasining-menat-kodeksi_p62978.pdf.
7. Steinzor, R., & Tracy, K. (2014). Should company executives be criminally liable for employee deaths? PBS Frontline / Fox & Farley Law. https://www.foxandfarleylaw.com/should-company-executives-be-criminally-liable-for-employee-deaths/.
8. Surma, J., & Swink, R. (2025). Safety basics XIII: From inspections to indictments - The risks of criminal liability in workplace safety. Ogletree Deakins Podcasts. https://ogletree.com/insights-resources/podcasts/2025-08-15/safety-basics-xiii-from-inspections-to-indictments-the-risks-of-criminal-liability-in-workplace-safety/.
9. UNI Europa. (2025). Criminalisation of labour offences in Europe: A mapping report. https://www.uni-europa.org/wp-content/uploads/sites/3/2025/03/UNI-Europa_Criminalisation-of-Labour-Offences_2025.pdf.
10. Usmonov, N. Q., & Xudoyberganov, S. S. (2023). Mehnatni muhofaza qilish qoidalarini buzish: tergov jarayonining huquqiy asoslari va dolzarb masalalar. Inlibrary.uz / Cyberleninka. https://inlibrary.uz/index.php/zdaf/article/download/99381/101022/138461.