ADVOKATLAR PALATASI VA UNING HUDUDIY BOSHQARMALARI FAOLIYATIDA RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR (SUN’IY INTELLEKT) HAMDA DAVLAT ORGANLARI VA TASHKILOTLARI BILAN HAMKORLIKNING AHAMIYATI
Keywords:
sun’iy intellekt, advokatura, raqamli transformatsiya, «Yuridik yordam» tizimi, teng qurollanish tamoyili, EU AI Act, ABA Formal Opinion 512, kiberhavfsizlik, elektron hujjat aylanishi, yuridik AI platformasi, advokatlik siri, CEPEJ, hududiy boshqarma, legaltechAbstract
Ushbu tezis O’zbekiston Respublikasi Advokatlar palatasi va uning hududiy boshqarmalari faoliyatida raqamli texnologiyalar hamda sun’iy intellektni joriy etishning huquqiy-nazariy asoslarini, jahon tajribasini va amaliy istiqbollarini qamrab oladi. Tadqiqotda O’zbekiston qonunchilik bazasi — Konstitutsiyaning 116-moddasi, «Advokatura to’g’risida»gi O’RQ-1025-son Qonun, PQ-263-son va PQ-358-son Qarorlar — xalqaro standartlar (EU AI Act 2024/1689, CEPEJ etik xartiyasi, Yevropa Kengashi Framework Convention) bilan qiyosiy tahlil qilingan. AQSh (ABA Formal Opinion 512), Estoniya («e-File» tizimi) va Xitoy («Aqlli sud») tajribalari asosida advokatura uchun texnologik kuchaytirish (augmentation) yondashuvining samaradorligi asoslab berilgan. «Yuridik yordam» yagona axborot tizimi, advokatlar elektron reyestri va shaxsiy elektron kabinet mexanizmlari tahlil etilgan; teng qurollanish tamoyilini raqamli muhitda ta’minlashning huquqiy kafolatlari ko’rib chiqilgan. Tezis xulosasida qisqa, o’rta va uzoq muddatli tavsiyalar — jumladan, milliy yuridik AI platformasi, «Raqamli huquq markazlari» tarmog’i va etik kodeks ishlab chiqish bo’yicha — shakllantirilgan.
References
I. Milliy normativ-huquqiy hujjatlar
1. O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi (2023-yil 30-aprel tahriri).
2. O’zbekiston Respublikasi Qonuni «Advokatura to’g’risida», O’RQ-1025-son, 07.02.2025.
3. O’zbekiston Respublikasi Qonuni «Davlat hisobidan yuridik yordam ko’rsatish to’g’risida», O’RQ-848-son, 16.06.2023.
4. O’zbekiston Respublikasi Jinoyat-protsessual kodeksi, 24-modda.
5. O’zbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksi, 1000–1004-moddalar.
6. PF-6079-son Farmon «Raqamli O’zbekiston – 2030» strategiyasi, 05.10.2020.
7. PQ-4996-son Qaror, 17.02.2021.
8. PF-60-son Farmon «Yangi O’zbekistonning Taraqqiyot strategiyasi», 28.01.2022.
9. PQ-263-son Qaror, 30.05.2022.
10. PQ-358-son Qaror «SI ni 2030-yilgacha rivojlantirish strategiyasi», 14.10.2024.
11. Prezident Farmoni «Sudlarda SI joriy etish to’g’risida», 22.08.2025.
12. Adliya vazirining 3588-son Buyrug’i, 23.12.2024.
II. Xalqaro hujjatlar
13. Regulation (EU) 2024/1689 (AI Act), 13 June 2024 // Official Journal of the European Union, L 1689.
14. Council of Europe, Framework Convention on AI (CETS No. 225), 2024.
15. CEPEJ, European Ethical Charter on the use of AI in judicial systems, Strasbourg, 2018.
16. ABA Standing Committee, Formal Opinion 512 «Generative AI Tools», 29 July 2024.
17. ABA Task Force on Law and AI, Year Two Report, December 2025.
18. IBA, «The Future is Now: AI and the Legal Profession», AI Task Force Report, 2024.
19. IBA, «Legal Agenda 2025», December 2025.
III. Ilmiy adabiyot va tahliliy manbalar
20. Nasullayev M. «Sudlar faoliyatida raqamli texnologiyalarni joriy etish masalalari» // Yurist axborotnomasi, 2025, 8(6), 112–119.
21. Muchman W.J. «ABA Formal Opinion 512: Generative AI Tools» // The Bar Examiner, Fall 2024, Vol. 93, No. 3.
22. Vals AI, Legal AI Assistants Benchmark Evaluation (VLAIR), February 2025.
23. e-Estonia, «AI as the new reality of e-justice», 2020.
24. Jamestown Foundation, «Automation and Digitalization of Justice in China’s Smart Courts», 2021.
25. LawNext, «ABA Task Force: AI Has Moved From Experiment to Infrastructure», December 2025.
