OTA-ONALAR TOMONIDAN FARZANDLARNING RAQAMLI MAʼLUMOTLARINI BOSHQARISH MEXANIZMLARINI HUQUQIY JIHATDAN TAKOMILLASHTIRISH YOʻLLARI
Keywords:
raqamli maʼlumotlar, bola huquqlari, ota-onalik nazorati, Sharenting, raqamli iz, shaxsiy maʼlumotlarni himoya qilish, raqamli ota-onalik, GDPR, COPPA, raqamli shaxsiyat.Abstract
Mazkur ilmiy tezisda ota-onalar tomonidan voyaga yetmagan farzandlarning raqamli maʼlumotlarini boshqarishning huquqiy mexanizmlari kompleks tahlil qilinadi. Tadqiqotda bolaning raqamli shaxsiyati, internet-muhitda uning shaxsiy maʼlumotlarini himoya qilish, ota-onalik javobgarligi va bolaning mustaqil shaxs sifatidagi huquqlari oʻrtasidagi muvozanat masalalari oʻrganiladi. Xalqaro hujjatlar (BMTning Bola huquqlari toʻgʻrisidagi konvensiyasi, Yevropa Ittifoqining GDPR Reglamenti, AQShning COPPA qonuni) hamda Oʻzbekiston Respublikasi qonunchiligi qiyosiy tahlil qilinib, milliy huquqiy tizimda “raqamli ota-onalik” institutini joriy etish zarurligi asoslab beriladi. Tezisda “sharenting” hodisasi, bolaning raqamli izini boshqarish, ota-onalik nazorati va bolaning shaxsiy hayoti daxlsizligi oʻrtasidagi konflikt, shuningdek, raqamli merosxoʻrlik masalalari koʻrib chiqiladi. Tadqiqot natijalariga koʻra, Oʻzbekiston Respublikasining “Shaxsga doir maʼlumotlar toʻgʻrisida”gi qonuniga aniqlashtiruvchi oʻzgartirishlar kiritish, bolaning raqamli huquqlarini mustahkamlovchi maxsus normalarni qabul qilish va raqamli savodxonlikni oshirish mexanizmlarini joriy etish boʻyicha aniq tavsiyalar ishlab chiqilgan.
References
1. Birlashgan Millatlar Tashkilotining Bola huquqlari toʻgʻrisidagi konvensiyasi, 1989-yil 20-noyabr.
2. UN Committee on the Rights of the Child, General Comment No. 25 (2021) on Childrenʼs Rights in Relation to the Digital Environment, CRC/C/GC/25, 2 March 2021.
3. Regulation (EU) 2016/679 of the European Parliament and of the Council of 27 April 2016 on the Protection of Natural Persons with regard to the Processing of Personal Data (GDPR), Official Journal of the European Union, L 119/1.
4. Childrenʼs Online Privacy Protection Act (COPPA), 15 U.S.C. §§ 6501–6506, 1998.
5. Oʻzbekiston Respublikasining “Shaxsga doir maʼlumotlar toʻgʻrisida”gi Qonuni, OʻRQ-547, 2019-yil 2-iyul.
6. Oʻzbekiston Respublikasining Oila kodeksi, 1998-yil 30-aprel (keyingi oʻzgartirish va qoʻshimchalar bilan).
7. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Raqamli Oʻzbekiston — 2030” strategiyasini tasdiqlash toʻgʻrisida”gi PF-6079-son Farmoni, 2020-yil 5-oktyabr.
8. Steinberg, S. B., “Место для ввода текста.: Childrenʼs Privacy in the Age of Social Media”, Emory Law Journal, Vol. 66, 2017, pp. 839–884.
9. Livingstone, S., Stoilova, M., “The 4Cs: Classifying Online Risk to Children”, CO:RE Short Report Series on Key Topics, Hamburg: Leibniz-Institut für Medienforschung, 2021.
10. Bunn, A., “The Legal Status of Childrenʼs Digital Footprints: A Comparative Analysis of EU, US and Post-Soviet Jurisdictions”, International Journal of Law, Policy and the Family, Vol. 37, Issue 1, 2023, pp. 1–21.
11. Loi n° 2024-120 du 19 février 2024 visant à garantir le respect du droit à lʼimage des enfants, Journal Officiel de la République Française, Paris, 2024.
12. BVerfG, Beschluss des Ersten Senats vom 26. Mai 2020 — 1 BvR 1619/17 — Recht auf informationelle Selbstbestimmung Minderjähriger.
