ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИДА КОРРУПЦИЯГА ҚАРШИ КУРАШИШНИНГ ҲУҚУҚИЙ АСОСЛАРИ ВА ИНСТИТУЦИОНАЛ МЕХАНИЗМЛАРИ ТАҲЛИЛИ
Keywords:
коррупция, коррупциясиз соҳа, комплаенс-назорат, миллий кенгаш, миллий маъруза, қонунчилик таҳлили, қарши курашиш модели, институционал ислоҳотларAbstract
Мақолада Ўзбекистон Республикасида коррупцияга қарши курашиш тизимини такомиллаштириш бўйича амалга оширилаётган ислоҳотларнинг ҳуқуқий асослари ва амалий самарадорлиги, бугунги кенг тарқалган халқаро тажриба, хусусан G20 мамлакатлари, БМТ конвенциялари ва "комплаенс-назорат" тизимининг афзалликлари ўрганилган. Муаллиф АҚШ, Буюк Британия, Сингапур, Қозоғистон ва Словения каби давлатларнинг коррупцияга қарши самарали моделларини таҳлил қилган. Тадқиқотда Президентнинг турли йилларда қабул қилинган фармонлари асосида амалга оширилаётган "Коррупциясиз соҳа" лойиҳалари ва уларнинг ижро ҳолати баҳоланган. Мазкур ислоҳотларни баҳолашда интервью, сўровнома ва экспертлар фикри усулларидан кенг фойдаланилган. Амалиётдаги коррупциявий ҳолатлар мисолларига таянган ҳолда, турли соҳаларда мавжуд тизимнинг камчиликлари аниқланган. Тадқиқот давомида айнан барча соҳаларни тўлиқ қамраб олувчи комплекс қонунчилик ҳужжатларини қабул қилинишида йўл қўйилган эътиборсизлик натижасида куч ва воситалар сарфида самарасизлик юзага келганлиги бўйича аниқ таҳлиллар келтириб ўтилган.
References
1. Joseph Pozsgai-Alvarez, Oksana Huss. The meeting of two worlds: strategic corruption as an emerging concept in (anti-) corruption studies and international relations // Contemporary Politics, Volume 31, Issue 2 (2025). 306-327 pp. https://doi.org/10.1080/13569775.2024.2370695.
2. Yuliya Zabyelina. Between Immunity and Impunity: External Accountability of Political Elites for Transnational Crime. Cambridge University Press. 2023. 266 pages. https://doi.org/10.1017/9781009086301
3. Коррупцияга қарши курашиш тўғрисида миллий маъруза. Ахборот таҳлилий маълумот. Ўзбекистон Республикаси Коррупцияга қарши курашиш агентлиги, 2024.-70 б.
4. Исмаилов Б.И., Исмоилов Б.И. Хорижий давлатларда мансабдор шахслар активларини декларация қилиш. -- Т.: Ўзбекистон Республикаси Бош прокуратураси академияси Коррупцияга қарши курашиш илмий-таълим маркази. 2019. -- Б. 6.
5. Каримов И.А. Ўзбекистон ХХI аср бўсағасида: хавфсизликка таҳдид, барқарорлик шартлари ва тараққиёт кафолатлари. -- Т.: Ўзбекистон. 1997. -- Б. 86.
6. Таирова Н.М. Коррупция как социальное явление: историко-философские и политологические аспекты мировой мысли и практики. Управленческое Консультирование. N 2. 2014, 159-169 с.
7. Криминология / Под. Ред. Н.Ф.Кузнецовой, Г.М.Миньковского. -- М.: МГУ, 1994. -- С. 58.
8. Каиржанов Е.И. Преступность -- явление социальное // Преду преждение преступности. 2003, №1. -- С.8.
9. Сатаров Г.А. Россия и коррупция: кто кого? // Российская газета. 19.02.1998. С.2.
10. Тожибоев К. Мансаб мавқеини суиистеъмол қилиш йўли билан ўзгалар мулкини талон-тарож қилганлик учун жавобгарлик. -- Тошкент: ТДЮИ, 2004. -- Б.13.
11. Klitgaard, R. (2015). Addressing corruption together. Paris: OECD Development Centre.
12. La Porta, R., Lopez-de-Silanes, F., & Shleifer, A. (2017). The economic consequences of legal origins. Journal of Economic Literature, 46(2), 285-332.
13. Каримов А.Н. (2021). Ўзбекистонда коррупцияга қарши курашишнинг ҳуқуқий масалалари. Ҳуқуқшунослик, 2, 45-52.
14. Абдуллаев Б.М. (2022). Коррупцияга қарши экспертизанинг методологик асослари. Давлат ва ҳуқуқ, 3, 78-85.
15. OECD. (2023). Anti-corruption and Integrity: International Best Practices. Paris: OECD Publishing.
