FILOLOGIYA, FALSAFA, MADANIYAT VA SAN’AT: UMUMIY MUAMMOLAR
YANGI O‘ZBEKISTONNING MARKAZIY OSIYODA MINTAQAVIY EKOLOGIK SIYOSATDA YETAKCHILIK STRATEGIYASI: SIYOSIY IMKONIYATLAR VA IJTIMOIY TO‘SIQLAR
This thesis analyzes the foreign and domestic policies of New Uzbekistan aimed at achieving environmental leadership in the Central Asian region. In particular, it highlights political opportunities such as the “green diplomacy” that has taken shape in recent years, initiatives to transform the Aral Sea region into a zone of environmental innovation, and an active stance in regional water and energy dialogue. At the same time, it critically assesses social factors that impede the full implementation of this strategy: the level of environmental awareness, the crisis of institutional trust, historical conflicts in transboundary communities, and the weakness of the non-governmental sector. As a result, recommendations are put forward to bridge the gap between Uzbekistan's subjective capabilities as a regional environmental leader and its objective constraints.
KOMPETENSIYAGA ASOSLANGAN YONDASHUVNING ONA TILI TA’LIMIDAGI NAZARIY VA USLUBIY ASOSLARI TAHLILI
Mazkur maqolada ona tili ta’limida kompetensiyaga asoslangan yondashuvning nazariy mohiyati, uning didaktik va uslubiy asoslari, shuningdek, o‘quvchi shaxsini har tomonlama rivojlantirishdagi o‘rni tahlil qilinadi. Kompetensiyaga asoslangan yondashuvning asosiy tamoyillari, ularni amaliyotda qo‘llash yo‘llari, shuningdek, o‘quvchilarda kommunikativ, lingvistik, ijtimoiy va madaniy kompetensiyalarni shakllantirish masalalari yoritiladi. Ushbu maqolada til ta’limida kompetensiyaga asoslangan yondashuvning nazariy va uslubiy asoslari tahlil qilinadi.
ERNEST XEMINGUEY NASRIDA INSON VA TABIAT MAVZUSI, MANZARANING O‘ZIGA XOS IFODASI
Ushbu maqolada Ernest Xeminguey nasrida inson va tabiat mavzusi, manzaraning o‘ziga xos ifodasi ilmiy – nazariy tahlilga tortilgan.
DEVONI HIKMAT”DA DINIY LEKSIKA O‘RNI VA ULARNING KELIB CHIQISH ETIMALOGIYASI
Zamonaviy tilshunoslikda yangi yo‘nalishlar, sohalar paydo bo‘layotgan bir paytda, hali to‘liq o‘rganilmagan alohida bir leksik qatlam mavjud bo‘lib, uning kelib chiqishi insoniyat yaratilishi kabi murakkab masaladir. B.Koshkovning fikriga ko‘ra: “Inson yaratilgan, keyin uning tafakkuri rivojlangan va dastlabki rivojlanish bosqichlarida u qarorlar, qonunlar va davlat boshqaruvini yaratmasdan oldin, dunyodagi har bir jamiyat din orqali tartibga solingan. Odamlar din asosida yashab, ilm-fan, axloq va tarbiyani dindan olgan”. Shu bois, dinni xalq ruhining birinchi “san’atkori” deb atash mumkin. Vaqt o‘tgani sari din, diniy leksika va uning ahamiyati ortib, u bilan bog‘liq asarlar yozildi yoki olimlar o‘z asarlarida diniy tushuncha anglatuvchi so‘zlarni qo‘llay boshladi. Shunday shoirlardan biri Ahmad Yassaviydir. Ahmad Yassaviy turkiy xalqlar ma’naviy, diniy hayotida muhim o‘rin tutgan buyuk mutasavvif shoirdir. Uning hayotiga doir ma’lumotlar yetarli bo‘lmasada, manbalar bergan ma’lumotlar orqali Ahmad Yassaviy shaxsiyati, dunyoqarashi, qilgan ishlari haqida biroz bo‘lsada tasavvur hosil qilamiz.
BADIIY TARJIMADA TARIXIY VA MILLIY ELEMENTLARNING AKS ETTIRILISHI
Mazkur maqolada badiiy tarjimada tarixiylik va milliylikni ifodalash masalalari tahlil qilinadi. Tarixiy davr ruhi, milliy kolorit va madaniy realiyalarni tarjimada adekvat yetkazishning ahamiyati ochib beriladi. Shuningdek, arxaizatsiya, modernizatsiya, neytralizatsiya va kombinatsion yondashuv kabi tarjima usullari hamda ekvivalentsiz leksikani tarjima qilish yo‘llari ko‘rib chiqiladi. Tadqiqot natijasida badiiy tarjimada tarixiy va milliy xususiyatlarni saqlash tarjimaning sifatini belgilovchi muhim omil ekanligi ta’kidlanadi.
Zamonaviy tilshunoslikda antroposentrik paradigmaning yetakchi yo‘nalishlari hisoblangan kognitiv tilshunoslik va lingvokulturologiyada konsept muhim kategoriya hisoblanadi. Kognitiv tilshunoslik – dunyoning lisoniy tasvirida muayyan konseptning mohiyati va dunyo voqeliklari bilan bog‘liqligini o‘rganuvchi fandir. Konsept esa kognitiv tilshunoslik fanining asosiy kategoriyalaridan biri bo‘lib, madaniyat va inson o‘rtasidagi aloqa o‘rnatuvchi elementdir. “Konsept” termini 90-yillardan beri lingvistikada qo‘llanilib kelinmoqda. Konsept tushunchasi hali hamon bitta umumiy izoh yoki talqinga ega emas.
БАХТЫЯР ГЕНЖЕМУРАТОВ ЛИРИКАСЫНДА ПОЭТИКА ҲӘМ СӨЗДИӉ ӘҲМИЙЕТИ
Белгили қарақалпақ шайыры Б.Генжемуратовтыӊ қосықларында көркемлик мәселесин ҳәм сөздиӊ әҳмийетин талқыға тартқанымызда сөзди қолланыўда көркемлик излениўшиликтиӊ үлкен хызметиниӊ бар екенлиги көринеди.
RAQAMLI JAMIYAT SHAROITIDA AXLOQIY QADRIYATLARNING TRANSFORMATSIYASI
Ushbu maqolada hozirgi raqamli davrda yuz berayotgan texnologik va axborot o‘zgarishlarining inson axloqiy qadriyatlariga, xulq-atvor madaniyatiga hamda yoshlar ongiga ko‘rsatgan falsafiy ta’siri tahlil qilinadi. Raqamli kommunikatsiya vositalari va virtual muhitning kengayishi natijasida axloqiy me’yorlarning yangicha talqinga ega bo‘layotgani, shaxsiy mas’uliyat va ma’naviy barqarorlikning zaiflashuvi kabi jarayonlar ochib beriladi. Shuningdek, shaxs erkinligi bilan ma’naviy burch o‘rtasidagi muvozanatni saqlash masalasi, milliy qadriyatlar negizida “raqamli axloq” konsepsiyasini shakllantirish zaruriyati asoslanadi. Tadqiqotda axloq falsafasi, axborot madaniyati va raqamli etika o‘rtasidagi uzviy bog‘liqlik falsafiy yondashuv asosida yoritilib, yosh avlodda ma’naviy immunitetni mustahkamlash zarurligi ko‘rsatib o‘tiladi.
THE ROLE OF COMPARATIVE LINGUISTICS IN THE DEVELOPMENT OF TRANSLATION STUDIES AND EDUCATION
the present paper explores the significance of comparative linguistics in translation studies and its contribution to the educational process. By identifying structural, semantic, and cultural differences between languages, comparative linguistics not only ensures accuracy in translation but also enhances intercultural competence. The study emphasizes the application of contrastive analysis in translator training and foreign language teaching, with particular reference to English and Uzbek.
INGLIZ VA O‘ZBEK TILLARIDAGI SO‘Z BIRIKMALARINING TERMINOLOGIYADA QO‘LLANISHI (TIBBIYOT, TEXNIKA, HUQUQIY ATAMALAR MISOLIDA)
ushbu maqola ingliz va o‘zbek tillaridagi so‘z birikmalarining terminologiyada qo‘llanilishini tibbiyot, texnika va huquq sohalari misolida tahlil qiladi. Maqolada so‘z birikmalarining leksik-semantik xususiyatlari, termin yaratishda morfologik va sintaktik o‘zgarishlar, shuningdek kodlashtirish va lokalizatsiya jarayonidagi qiyinchiliklar ko‘rib chiqiladi. Amaliy qismda terminlarning standartlashtirilishi, terminotexnik tarjima amaliyotlari va ikkitillik muhitda soha yetakchilarining pedagogik roli muhokama qilinadi.
Copyright (c) 2025 FILOLOGIYA, FALSAFA, MADANIYAT VA SAN’AT: UMUMIY MUAMMOLAR
BRIDGING WORLDS: A COMPARATIVE STUDY OF ENGLISH AND KARAKALPAK LANGUAGES IN A GLOBALIZED CONTEXT
This paper argues that while English and Karakalpak differ significantly in grammar, phonetics, and cultural expression, both languages embody distinct worldviews whose coexistence enriches cultural identity and demonstrates the importance of fostering bilingual competence in today’s interconnected world.
QORAQALPOQ TILI DARSLARIDA SUN’IY INTELLEKT (TIL MODELLARI)DAN FOYDALANIB OG‘ZAKI VA YOZMA KO‘NIKMALARNI RIVOJLANTIRISH
Zamonaviy ta’lim jarayonida sun’iy intellekt, xususan, ChatGPT kabi katta til modellari ta’lim samaradorligini oshirishning muhim vositasiga aylanmoqda. Bu texnologiyalar o‘quvchilarga nafaqat individual yondashuvni ta’minlaydi, balki ularga til o‘rganishda yangi motivatsion muhit yaratib beradi. Xususan, qoraqalpoq tili va adabiyoti darslarida til modellari qo‘llanilishi o‘quvchilarning suhbat qurish, yozma nutq yaratish, matn tahlili va tanqidiy fikrlash ko‘nikmalarini kuchaytiradi
MORFEMALARNING O‘ZBEK TILSHUNOSLIGIDA O‘RGANILISHI
ushbu maqolada o‘zbek tilshunosligida morfemalarning o‘rganilishi, ularning tasnifi, struktur qurilishi va morfemik tahlilning metodologik asoslari tahlil qilinadi. Klassik va zamonaviy tilshunoslik yondashuvlari asosida morfemalarning lingvistik xususiyatlari yoritilib, lingvistik tadqiqotlar doirasida ayrim qarashlar va fikrlar tahlil qilingan.
COMMUNICATIVE-PRAGMATIC GROUNDS FOR THE STUDY OF INTRODUCTORY AND INSERTION ELEMENTS
the article deals with the study of introductory and insertion elements, which help communicators during the processes of discourse generation, actualization and perception. The research is based on Communicative-pragmatic aspect. Functional polysemy, a characteristic feature of many discourse marker as English, is realized on two levels – beyond the pragmatic functions of these words and within them.
IJTIMOIY MOBILLIKNING MUHIM AFZALLIKLARI
mazkur tezisda ijtimoiy mobillikning muhim afzalliklari muhokama qilinib, yakunda muallif tomonidan sohani rivojlantirish uchun taklid va tavsiyalar beriladi.
IBN SINO FALSAFIY QARASHLARI: AQL VA VAHIY UYGʻUNLIGI TIMSOLI
ushbu maqolada Sharq falsafasining zabardast namoyandasi -Abu Ali Ibn Sino falsafiy qarashlari tahlil qilinadi. Uning borliq, aql, ruh, nefs va vahiy masalalariga doir fikrlari, ayniqsa, aql bilan vahiy uygʻunligi gʻoyasi chuqur o‘rganiladi. Ibn Sinoning g‘oyalari zamonaviy tafakkur kontekstida baholangan.
O‘QITISH METODLARI: AN’ANAVIY VA ZAMONAVIY YONDASHUVLAR
ushbu maqolada o‘qitish metodlarining an’anaviy va zamonaviy yondashuvlari tahlil qilinadi. An’anaviy usullar, asosan, o‘qituvchining asosiy bilim manbai sifatida ko‘rilishi va ma’lumotlarning bir tomonlama uzatilishini o‘z ichiga oladi. Zamonaviy yondashuvlar esa interfaol metodlarga asoslangan bo‘lib, o‘quvchilarning faol ishtirokini ta’minlaydi, mustaqil fikrlash va amaliy qo‘llash imkoniyatlarini kengaytiradi. Maqolada ushbu yondashuvlarning afzalliklari va kamchiliklari solishtirilib, samaradorlik jihatidan tahlil etiladi.
THE HARMONY OF GOOD DRAMATURGY AND THE DIRECTOR'S SOLUTION
this article discusses A. Ismailov's play "Immobile hearts" staged at the Berdakh Karakalpak State Academic Musical Theatre.
SINXRON TARJIMADA EKVIVALENTLIKNI TA’MINLASH MUAMMOLARI
maqolada sinxron tarjima jarayonida ekvivalentlikni ta’minlashga xos lingvistik, psixolingvistik va pragmatik omillar kompleks tahlil qilinadi. Muallif matn-maqsad va auditoriya omillarini hisobga olgan holda ekvivalentlik darajalarini aniqlash mezonlarini taklif etadi hamda real konferensiya korpusidan olingan misollar asosida muammoli holatlarni tasniflaydi. Natijalar sinxron tarjimonlar tayyorlash dasturlariga integratsiya qilinishi mumkin boʻlgan metastrategiyalarni ishlab chiqishni koʻrsatadi.
O‘ZBEK RASMIY ISH QOG‘OZLARI TERMINOLOGIYASINING SHAKLLANISHIDA SEMANTIK VA IJTIMOIY OMILLAR
ushbu maqolada oʻzbek rasmiy ish hujjatlarida atamashunoslikning rivojlanishiga hissa qoʻshayotgan semantik va ijtimoiy omillar koʻrib chiqiladi. Til, madaniyat va ijtimoiy ehtiyojlar o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik tahlil qilingan holda mazkur maqola globallashuv, qonunchilikdagi o‘zgarishlar va modernizatsiya kabi turli elementlarning terminologiya sohasiga qanday ta'sir qilishini ta'kidlaydi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, terminologiyaning moslashuvi O‘zbekistonning ijtimoiy-siyosiy sharoitini ham, xorijiy terminologiya ta’sirini ham o‘zida aks ettiradi va pirovardida zamonaviy boshqaruv ehtiyojlariga xizmat qiluvchi nufuzli leksikaning rivojlanishiga hissa qo‘shadi.
CHEVARLIK TERMINLARINI TARJIMA QILISHNING O‘ZIGA XOS XUSUSIYATLARI, TARJIMA USULLARI VA MUAMMOLARI
Maqolada chevarlik terminlarini tarjima qilishning o‘ziga xos xususiyatlari, tarjima usullari va yuzaga keladigan muammolar tahlil qilinadi. Chevarlik sohasidagi texnik va madaniy terminlarni to‘g‘ri tarjima qilish uchun to‘g‘ridan-to‘g‘ri tarjima, transliteratsiya,uning o‘qilishi va tushuntirish kabi usullar yoritilgan. Shu bilan birgalikda, madaniy tafovutlar, texnik terminlarning mahalliy ekvivalentlari yo‘qligi kabi muammolar ko‘rib chiqilib, sifatli tarjima qilish uchun tavsiyalar berilgan. Maqola tarjimashunoslik va chevarchilik sohasidagi mutaxassislar uchun foydalidir. Maqola oxirida sifatli va to‘g‘ri tarjima qilish uchun atamalar lug‘atini yaratish, bo‘yicha tavsiyalar beriladi. Ushbu maqola chevarchilik va tarjimashunoslik sohalarida tadqiqot olib borayotganlar hamda tarjima faoliyati bilan shug‘ullanayotgan mutaxassislar uchun foydali bo‘lishi mumkin.
ПРАВОВЫЕ ОСНОВЫ ФОРМИРОВАНИЯ КОМПЛЕКСА ИМУЩЕСТВА НЕПЛАТЕЖЕСПОСОБНОГО ФИЗИЧЕСКОГО ЛИЦА, НЕ ПОДЛЕЖАЩЕГО УДОВЛЕТВОРЕНИЮ ТРЕБОВАНИЙ КРЕДИТОРОВ
В условиях растущего числа процедур личного банкротства вопрос защиты базовых прав должников становится ключевым аспектом правового регулирования. Законодательство Республики Узбекистан, в частности статья 52 Закона «Об исполнении судебных актов и актов иных органов», закрепляет перечень имущества, защищённого от взыскания. Однако практика применения данных норм выявляет пробелы в их реализации и необходимость совершенствования. Целью исследования является выявление и обоснование основных правовых принципов формирования комплекса имущества должника, исключённого из конкурсной массы, с акцентом на международный опыт и особенности законодательства Узбекистана.
РОЛЬ ИССЛЕДОВАНИЯ ЛИНГВОКУЛЬТУРОЛОГИЧЕСКИХ АСПЕКТОВ В ПЕРЕВОДОВЕДЕНИИ
изучение лингвокультурных аспектов является неотъемлемой частью области переводоведения, поскольку оно устраняет разрыв между языком и культурой. В этой статье исследуется значение понимания культурных нюансов в эффективной практике перевода. В нем подчеркивается, как лингвокультурные элементы влияют на значение, контекст и восприятие переведенных текстов в разных культурах. Рассматривая различные теории и подходы к переводу, в данной статье подчеркивается необходимость включения лингвокультурных исследований в подготовку и практику переводчиков, что в конечном итоге направлено на улучшение межкультурной коммуникации.
This thesis explores English idioms related to colors and their meanings. Idioms enrich language, making it easier to express thoughts fluently and clearly. The study highlights how color-related idioms are used in everyday language, contributing to a deeper understanding of both the English language and cultural meanings associated with colors. The research focuses on idioms such as "out of the blue," "white lie," "in the red," and others, explaining their origins and usage in modern English.
AKADEMIK AZIM HOJIYEVNING O‘ZBEK TERMINOLOGIYASIDAGI O‘RNI
Mazkur maqola O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining a’zosi, taniqli tilshunos olim Azim Hojiyevning o‘zbek tilidagi terminologiya rivojiga qo‘shgan hissasini tahlil qilishga bag‘ishlangan. Azim Hojiyev o‘z faoliyati davomida milliy termin yaratish tamoyillarini ishlab chiqdi, xalqaro terminlarni moslashtirish usullarini taklif qildi va ilmiy atamalarning milliy tilda to‘laqonli shakllanishiga asos soldi. Ushbu maqolada olimning ilmiy ishlari, amaliy loyihalari va ularning hozirgi tilshunoslikdagi ahamiyati chuqur yoritiladi.
RОMАNLАRDА QО‘LLАNGАN MЕTАFОRАNING MОRFОLОGIK XUSUSIYАTLАRI
ushbu maqolada rоmаnlаrdа qо‘llаngаn mеtаfоrаning mоrfоlоgik xususiyаtlаri tahlil qilinadi.